Κάθε καλοκαίρι επιστρέφει η ίδια συζήτηση γύρω από τα κρύα τρόφιμα και το αν μπορούν να «σοκάρουν» το πεπτικό σύστημα και να δυσκολέψουν την πέψη. Μια ιδέα που ακούγεται συχνά, αλλά σπάνια εξηγείται με βάση τη φυσιολογία.

Κάθε χρόνο με τα πρώτα 30άρια του καλοκαιριού που τα παγωτά, το κρύο νερό, το ice tea και τα... γεμιστά από το ψυγείο μοιάζουν σαν όαση, επανέρχεται η ίδια ιδέα: ότι τα πολύ κρύα τρόφιμα και ροφήματα «σοκάρουν» το πεπτικό σύστημα, δυσκολεύουν την πέψη και επιβαρύνουν το έντερο. Η εικόνα είναι εύκολη να τη φανταστούμε, όμως η φυσιολογία του ανθρώπινου σώματος λειτουργεί διαφορετικά. Το στομάχι δεν είναι ένα ευαίσθητο δοχείο που παγώνει ή απορρυθμίζεται από λίγους βαθμούς διαφοράς. Αντίθετα, διαθέτει ισχυρούς μηχανισμούς θερμορύθμισης και πολύ σταθερό εσωτερικό περιβάλλον.

 Τι συμβαίνει πραγματικά όταν τρώμε ή πίνουμε κάτι κρύο
Όταν καταναλώνουμε κρύα τρόφιμα ή ροφήματα, η πρώτη αντίδραση συμβαίνει στο στομάχι, όπου η θερμοκρασία του περιεχομένου εξισορροπείται γρήγορα προς τη θερμοκρασία του σώματος. Αυτό γίνεται μέσα σε λίγα λεπτά, χωρίς να απαιτείται κάποια προσαρμογή”του οργανισμού. Η ιδέα ότι το κρύο φαγητό «παγώνει» την πέψη δεν υποστηρίζεται από ισχυρά επιστημονικά δεδομένα και μελέτες για τη γαστρική κένωση δείχνουν ότι η θερμοκρασία μπορεί να επηρεάζει ελάχιστα την ταχύτητα με την οποία αδειάζει το στομάχι, αλλά όχι με τρόπο που να δημιουργεί δυσλειτουργία ή να επιβαρύνει τον οργανισμό. Με απλά λόγια, το σώμα δεν «παθαίνει σοκ», αλλά ρυθμίζει.

Το έντερο και το μικροβίωμα: Επηρεάζονται από τη θερμοκρασία;
Ένα άλλο σημείο που συχνά δημιουργεί σύγχυση είναι το μικροβίωμα, καθώς κυκλοφορεί η άποψη ότι τα κρύα τρόφιμα διαταράσσουν την εντερική χλωρίδα ή «ρίχνουν» τη λειτουργία του εντέρου. Τα δεδομένα, ωστόσο, δεν δείχνουν κάτι τόσο άμεσο ή απλό. Η σύσταση του μικροβιώματος επηρεάζεται κυρίως από τη συνολική διατροφή (φυτικές ίνες, υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα, αλκοόλ), το στρες, τον ύπνο και τη μακροχρόνια διατροφική συμπεριφορά, όχι από τη θερμοκρασία ενός γεύματος. Η επιστημονική βιβλιογραφία για τη σχέση θερμοκρασίας τροφής και μικροβιώματος είναι περιορισμένη και δεν υποστηρίζει δραματικές αλλαγές από το «κρύο φαγητό». Στην πράξη, το έντερο αντιδρά περισσότερο στο τι τρώμε συνολικά, παρά στο αν το φαγητό είναι ζεστό ή κρύο.

Πού υπάρχει πραγματική ευαισθησία
Αν και το «θερμικό σοκ» είναι υπερβολή σαν ορισμός, αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι αντιδρούν το ίδιο. Υπάρχουν ομάδες ανθρώπων που μπορεί να νιώσουν ενόχληση από πολύ κρύα τρόφιμα ή ροφήματα, όχι επειδή παθαίνει κάτι το έντερο, αλλά λόγω ευαισθησίας του νευρικού-γαστρεντερικού άξονα. Άτομα με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (IBS), λειτουργική δυσπεψία ή ιστορικό γαστρικών ενοχλήσεων μπορεί να παρατηρήσουν φούσκωμα, κράμπες ή αίσθημα βάρους όταν καταναλώνουν πολύ παγωμένα ροφήματα, με αυτό να σχετίζεται περισσότερο με αυξημένη νευρική ευαισθησία του εντέρου παρά με πραγματική διαταραχή της πέψης. Επίσης, η πολύ γρήγορη κατανάλωση παγωμένων ροφημάτων μπορεί να προκαλέσει το γνωστό brain freeze, ένα νευρολογικό αντανακλαστικό που δεν έχει σχέση με το στομάχι, αλλά δείχνει πόσο ευαίσθητο είναι το σώμα σε απότομες θερμικές αλλαγές στο στόμα.

Δεν είναι θέμα θερμοκρασίας, αλλά συνολικού φορτίου
Το καλοκαίρι τείνουμε να εστιάζουμε σε μεμονωμένα στοιχεία της διατροφής, όπως η θερμοκρασία του φαγητού, ενώ η πραγματική επιβάρυνση προέρχεται από άλλα δεδομένα: πιο συχνό τσιμπολόγημα, αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ, μειωμένη πρόσληψη πρωτεΐνης και φυτικών ινών, καθώς και αφυδάτωση. Αυτοί είναι οι παράγοντες που επηρεάζουν ουσιαστικά την πέψη, το φούσκωμα και την εντερική λειτουργία τους θερινούς μήνες, όχι αν η σαλάτα ή το γιαούρτι είναι κατευθείαν από το ψυγείο.

Η ιδέα, λοιπόν, ότι τα κρύα τρόφιμα «σοκάρουν» το έντερο δεν στηρίζεται στην επιστημονική πραγματικότητα για τον γενικό πληθυσμό. Το πεπτικό σύστημα είναι προσαρμοσμένο να διαχειρίζεται θερμοκρασιακές διαφορές χωρίς δυσλειτουργία και οι όποιες ενοχλήσεις εμφανίζονται σε ευαίσθητα άτομα και αφορούν κυρίως λειτουργική αντίδραση του εντέρου και όχι πραγματική βλάβη ή επιβράδυνση της πέψης. Με άλλα λόγια, το πρόβλημα δεν είναι το κρύο φαγητό. Είναι όλα τα υπόλοιπα που συμβαίνουν μαζί του μέσα στην καλοκαιρινή καθημερινότητα.

Πηγές
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3356361/
https://skumawater.com/en-eu/blogs/articles/the-room-temperature-water-myth-does-cold-water-really-slow-digestion