Προτού βιαστείτε να απαντήσετε, δείτε τι δείχνουν οι επιστημονικές μελέτες για την καρδιά, τους πνεύμονες, το άγχος και τον ύπνο.

Οι περισσότεροι μετρούν όλη τη χρονιά ημέρες για να βρεθούν ξανά δίπλα στη θάλασσα, ωστόσο δεν είναι λίγοι και αυτοί που στις καλοκαιρινές τους διακοπές αναζητούν τη δροσιά του βουνού ως συνώνυμο ξεκούρασης. Τα τελευταία χρόνια η επιστημονική έρευνα έχει αρχίσει να εξετάζει αν το φυσικό περιβάλλον στο οποίο περνάμε τις διακοπές μπορεί να επηρεάσει μετρήσιμα την υγεία μας και η εικόνα που προκύπτει είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα. Δεν φαίνεται να υπάρχει ένας ξεκάθαρος «νικητής», καθώς τόσο οι παραθαλάσσιες όσο και οι ορεινές περιοχές συνδέονται με σημαντικά οφέλη, ωστόσο οι μηχανισμοί μέσα από τους οποίους επιδρούν στον οργανισμό είναι διαφορετικοί.

 Το φυσικό περιβάλλον λειτουργεί ως «αντίδοτο» στο χρόνιο στρες
Ανεξάρτητα από το αν κάποιος επιλέξει θάλασσα ή βουνό, η ίδια η επαφή με τη φύση φαίνεται να αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες ευεξίας. Σύμφωνα με ολοένα και περισσότερες μελέτες, η παραμονή σε φυσικά τοπία συνδέεται με χαμηλότερα επίπεδα στρες, καλύτερη διάθεση και βελτιωμένη ψυχική υγεία. Ειδικά οι παραθαλάσσιες περιοχές, τα λεγόμενα blue spaces, έχουν συσχετιστεί με αυξημένη ψυχική ευεξία, μειωμένο άγχος και καλύτερη αντιλαμβανόμενη ποιότητα ζωής. Αντίστοιχα, τα δάση και τα ορεινά τοπία, γνωστά ως green spaces, έχουν επίσης αποδειχθεί ευεργετικά, με αρκετές μελέτες να δείχνουν ότι ακόμη και λίγες ώρες παραμονής σε φυσικό περιβάλλον μπορούν να μειώσουν την αρτηριακή πίεση και τα επίπεδα της κορτιζόλης, της βασικής ορμόνης του στρες. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι η δράση αυτή δεν οφείλεται σε έναν μόνο παράγοντα, αλλά στον συνδυασμό της ηρεμίας, της απομάκρυνσης από την καθημερινή πίεση, της μειωμένης έκθεσης σε θόρυβο και της αυξημένης αισθητηριακής επαφής με τη φύση.

Βουνό και καρδιά: Ένα μικρό προβάδισμα
Όσον αφορά την καρδιαγγειακή υγεία, οι ορεινές περιοχές φαίνεται να διαθέτουν ορισμένα επιπλέον πλεονεκτήματα, ιδιαίτερα όταν βρίσκονται σε μέτριο υψόμετρο, περίπου 1.000 έως 2.000 μέτρα. Η ήπια μείωση της διαθέσιμης ποσότητας οξυγόνου ενεργοποιεί φυσιολογικές προσαρμογές του οργανισμού που, σε υγιή άτομα, μπορεί να βελτιώσουν την καρδιοαναπνευστική λειτουργία. Παράλληλα, αρκετές μελέτες έχουν δείξει ότι η παραμονή σε τέτοια υψόμετρα μπορεί να συμβάλει σε μικρή μείωση της αρτηριακής πίεσης, βελτίωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη και καλύτερη λειτουργία των αιμοφόρων αγγείων. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι τα μεγάλα υψόμετρα είναι κατάλληλα για όλους. Άτομα με σοβαρές καρδιαγγειακές ή αναπνευστικές παθήσεις χρειάζονται πάντοτε ιατρική συμβουλή πριν ταξιδέψουν σε περιοχές με σημαντικά χαμηλότερη ατμοσφαιρική πίεση.

Η θάλασσα δεν «θεραπεύει» τους πνεύμονες, αλλά μπορεί να βοηθήσει έμμεσα
Μία από τις πιο διαδεδομένες αντιλήψεις είναι ότι ο θαλασσινός αέρας κάνει καλό στους πνεύμονες. Παρότι αρκετοί άνθρωποι αναφέρουν ότι αισθάνονται πως αναπνέουν ευκολότερα δίπλα στη θάλασσα, οι επιστημονικές αποδείξεις δεν επιβεβαιώνουν ότι ο θαλάσσιος αέρας από μόνος του θεραπεύει ή βελτιώνει τη λειτουργία του αναπνευστικού συστήματος. Η μεγαλύτερη υγρασία μπορεί να ανακουφίζει προσωρινά ορισμένα άτομα που εμφανίζουν ξηρότητα στους αεραγωγούς, ενώ το γεγονός ότι οι παραθαλάσσιες περιοχές συχνά ενθαρρύνουν περισσότερη φυσική δραστηριότητα, όπως το περπάτημα και το κολύμπι, συμβάλλει συνολικά στη βελτίωση της φυσικής κατάστασης. Από την άλλη πλευρά, πολλές ορεινές περιοχές διαθέτουν καθαρότερο αέρα και χαμηλότερα επίπεδα ατμοσφαιρικών ρύπων, γεγονός που μπορεί να αποτελεί πλεονέκτημα για άτομα που ζουν καθημερινά σε επιβαρυμένες αστικές περιοχές.

Ο καλύτερος ύπνος ίσως δεν οφείλεται ούτε στη θάλασσα ούτε στο βουνό
Πολλοί επιστρέφουν από τις διακοπές λέγοντας ότι κοιμήθηκαν καλύτερα από ποτέ. Παρόλα αυτά, οι επιστήμονες θεωρούν ότι το περιβάλλον είναι μόνο ένα κομμάτι της εξίσωσης. Η αυξημένη έκθεση στο φυσικό φως κατά τη διάρκεια της ημέρας βοηθά στη ρύθμιση του κιρκάδιου ρυθμού, δηλαδή του εσωτερικού βιολογικού μας ρολογιού. Παράλληλα, η περισσότερη κίνηση, η μειωμένη χρήση ηλεκτρονικών συσκευών τις βραδινές ώρες, η απομάκρυνση από τις επαγγελματικές υποχρεώσεις και η χαμηλότερη ψυχολογική επιβάρυνση δημιουργούν τις κατάλληλες προϋποθέσεις για πιο ποιοτικό ύπνο. Με άλλα λόγια, είτε κάποιος ακούει το κύμα είτε τα τζιτζίκια του βουνού, οι θετικές αλλαγές στις καθημερινές συνήθειες φαίνεται να παίζουν μεγαλύτερο ρόλο από το ίδιο το τοπίο.

Η καλύτερη επιλογή είναι αυτή που θα σας βγάλει έξω
Το σημαντικότερο συμπέρασμα της σύγχρονης έρευνας είναι ίσως και το πιο απλό: η υγεία φαίνεται να ωφελείται περισσότερο από την επαφή με τη φύση συνολικά, παρά από την επιλογή ενός συγκεκριμένου προορισμού. Είτε πρόκειται για μια παραλία είτε για ένα ορεινό μονοπάτι, οι διακοπές συνήθως συνοδεύονται από περισσότερο περπάτημα, μεγαλύτερη έκθεση στο φυσικό φως, λιγότερο χρόνιο στρες, καλύτερη κοινωνική επαφή και περισσότερο χρόνο μακριά από οθόνες. Όλοι αυτοί οι παράγοντες λειτουργούν συνεργιστικά και μπορούν να επηρεάσουν θετικά τόσο τη σωματική όσο και την ψυχική υγεία. Ίσως, λοιπόν, το πραγματικό ερώτημα να μην είναι αν η θάλασσα είναι καλύτερη από το βουνό, αλλά αν επιτρέπουμε στον εαυτό μας να απομακρύνεται, έστω και για λίγες ημέρες, από την ένταση της καθημερινότητας και να επανασυνδέεται με το φυσικό περιβάλλον.

Πηγές
https://www.nature.com/articles/s41598-021-87675-0
https://www.who.int/europe/publications/i/item/9789289052498
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16421364/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21406589/